Zowel in Nederland als in het buitenland kunnen sportvissers worden geconfronteerd met koudweer condities. Weeromstandigheden met kou, regen en wind kunnen veel invloed hebben op de sportvisser en zijn materiaal. Is uw kleding (uitrusting) toereikend? Kan dit leiden tot gevaarlijke situaties? Middels wat nuttige tips probeer ik wat oplossingen aan te dragen die het comfortabel vissen in koudweer omstandigheden mogelijk kunnen maken. Ik heb gebruik gemaakt van mijn ervaringen bij het Korps Mariniers.

Ons lichaam functioneert het beste bij 37º C. Door diverse oorzaken verlies je constant warmte. Resultaat: waterkoud en verkleumt aan het einde van de visdag. Dat dit niet bijdraagt aan het optimaal, scherp en gecontroleerd vissen spreekt voor zich. Terwijl we juist in de winter periode goed kunnen vangen. Mits je warm bent!

In de winterperiode ontstaat er altijd een ware run op warmtepakken. Iedereen wil zich wapenen tegen de kou. Uiteraard is een warmtepak warm, maar of het de meest ideale manier is om je te beschermen tegen de kou? Bij het Korps Mariniers die veel in de artic optreden denken ze daar heel anders over.

De beste methode om je lichaam warm te houden, is door kleding te dragen volgens het meerlagen principe. Meerdere lagen kleding houden je lichaam warmer dan een dik kledingstuk. Zelfs als dit kledingstuk (warmtepak) net zo dik is als alle lagen bij elkaar. Bij meerdere lagen ontstaan er meerdere luchtlagen (door het lichaam opgewarmd). De luchtlaag, van iedere laag, verhinderen dat je lichaamswarmte ontsnapt.

De kledinglagen moeten verschillende van samenstelling zijn. De binnenste lagen moeten lucht kunnen vast houden, terwijl de buitenste laag van 100% wind- en waterdicht moet zijn. Dit voorkomt dat (natte) koude buitenlucht de warme lucht in de binnenste lagen vervangt. De lucht tussen de lagen vormt zodoende een isolerende deken.

Met de toepassing van het meerlagen principe (in tegenstelling tot een warmtepak) kan men kleding vlot aanpassen aan de temperatuur. Je kunt een laag kleding toevoegen bij kou of juist verwijderen als je het warm hebt. Vergeet ook niet je hoofd en hals te beschermen. 15 % van je lichaamswarmte ontsnapt hierdoor.

C = Clean (schone kleding)

Schone kleding is voor warmtebehoud belangrijk. Vuile kleding kan namelijk slechter de warme lucht vasthouden omdat de stof dan een minder isolerende werking heeft.

O = Oververhitting voorkomen (zweten)

Voorkomen van zweten. Het maakt de kleding nat waardoor het zijn isoleerde eigenschappen verliest.

L = Losse & lagen kleding

Draag losse kleding. Door te strakke kleding en schoenen, wordt de bloedcirculatie gehinderd, waardoor het gevaar voor koudeletsels groter wordt. Kleding moet echter niet zo los gedragen worden, dat koude buitenlucht vrij tussen de kleding door kan circuleren omdat anders weer warmte verloren gaat. Gebruik ook isolerende (schone) inlegzolen in de schoenen.

D = Droge kleding

Streef ernaar om altijd een set droge (reserve) kleding bij u te hebben tijdens het vissen. Houd altijd rekening met overboord vallen, spatwater en extreme regenval.

Raak onder zware winterse omstandigheden nooit metalen met je blote handen aan. De altijd ietwat vochtige vingers vriezen snel vast aan metaal waardoor mogelijk "bevriezingenverwondingen" kunnen worden veroorzaakt. Hevige kou kan bevriezingverwondingen (blaren) veroorzaken.

Ook de boot of de koude (bevroren) grond ontrekt een enorme hoop kou aan het lichaam. Neem altijd iets warms mee om op te zitten. Ook de voeten die direct op de vloer van de boot of grond staan zijn extra gevoelig voor kou. Gebruik daarom eens een matje om ze te beschermen. Want zijn je voeten koud, dan blijf je koud.

Ook je voeding is in de winter van belang. Een goede maaltijd draagt bij om het "motortje" van het lichaam aan de gang te houden. Je kunt de beste en duurste kleding dragen maar als je energie op is krijg je het alsnog koud.

Tijdens koudweer is er meer energie nodig om je lichaam warm te houden. Door onvoldoende aandacht te besteden aan goede maaltijden, krijg je het ook sneller koud. Buiten de normale maaltijden om, is het verstandig om tussendoor wat snoepgoed te eten. Regelmatig iets warms drinken doet de warmteproductie ook toenemen. Een thermosfles met een warme drank (bijv. Thee of soep) is tijdens een koude dag geen overbodige luxe. Drink echter geen koffie. Koffie leidt eerder tot urineren, wat weer warmte afgifte betekent.

We zijn erg gevoelig voor veranderingen in onze waterhuishouding want we bestaan namelijk voor 2/3e uit water. We moeten dus zorgen voor een juiste balans tussen de afvoer en opname van vocht. Controleer daarom de kleur van je urine. Als de urine donker van kleur is, duid dat er op dat we meer (warm) moeten drinken.

Een biertje is lekker maar niet tijdens een koude visdag. Alcohol wordt namelijk rechtstreeks uit de maag door het bloed opgenomen. Je bloedvaten gaan dan verwijden. Gedurende een korte tijd geeft dit een verhoogde doorbloeding van het lichaam. Een vals gevoel van warmte dus. De poriën van de huid openen zich en de bloedcirculatie onder de huid neemt toe. Dit geeft dus weer extra warmteverlies en een versnelde afkoeling. Het gebruik van alcohol tijdens verblijf in de kou kan dan ook schadelijk zijn.

Ook de persoonlijke verzorging draagt bij aan het behoud warmte in de kou. Onder koude omstandigheden kunnen vuile handen sneller leiden tot kloofvorming en pijnlijke vingertoppen en nagelbedden. Baarden en snorren kunnen ook een belemmering vormen bij vorst. Door de uitgeademde lucht kan ijsvorming aan het gezicht ontstaan. Scheer je dan ook de avond van te voren want een pas geschoren huid is extra gevoelig als je de kou in gaat.

Verwissel minimaal 1x per dag je sokken of meerdere keren wanneer deze nat blijken te zijn. Natte sokken tasten de huid aan en verhogen de kans op bevriezingen.

Gevaar voor bevriezing (frostbite) van onbeschermde huid zoals gezicht, oren, handen en voeten bestaan bij temperaturen rond 0º C en lager. Zeker als het hard waait. Aan de hand van de WINDCHILL – TABEL zal ik een voorbeeld geven hoe snel de temperatuur kan dalen. Bij een temperatuur van 5º C bij een matige wind, kracht 4 is er al een gevoelstemperatuur (op de blote huid) van min 6º C.

Frostbite verschijnselen kan je merken aan koude, witte en gevoelige plekken op je huid. Het snelst waar je het aan kan merken is bij je neus, wangen, vingers, tenen en oren. Wees dus bedacht op witte plekken op je huid en gevoelloosheid van vingers en tenen.

Lichte gevallen van frostbite, zoals een witte plek in je gezicht, witte vingers of tenen, verdwijnen snel als je ze verwarmt met je hand, onder je oksel. Je kunt ze ook tegen het lichaam van de vismaat aandrukken. Dit kan ook gewoon als je hetero bent, het is niet voor niets je (vis)maat.

Bij de ernstige vorm frostbite is niet alleen je huid aangetast maar ook de diepere huid lagen. Het kenmerkt zich door gevoelloosheid, verkleuring, wasachtig aanvoelende huid. Druk je met je vingers op deze plekken dan blijft je huid wit en komt niet terug omhoog.

Het voorkomen of genezen van frostbite in het vroegste stadium is essentieel. Beweeg je gelaatsspieren, vingers en tenen regelmatig om ze warm te houden. Probeer gevoelloze plekken te ontdekken. Controleer je vismaat ook op frostbite verschijnselen. Neem bij twijfel over de ernst van de frostbite altijd het zekere voor het onzekere en raadpleeg een arts.

Naast kou (snelle weersveranderingen), nattigheid of wind zijn er nog andere factoren van invloed op onderkoeling. Zo vaarden in Zweden een paar maten van me op een onderwater eiland waarbij er een overboord viel. Koud en nat moesten ze meer dan een uur terugvaren naar het kamp. Reserve kleding? Daar aangekomen moest hij anderhalf uur onder een warme douche staan om weer op temperatuur te komen.

Een versnelde kans op onderkoeling heb je ook als je vermoeid bent, bij onvoldoende voedsel, grieperig, natte of niet winddichte kleding of overmatig alcoholgebruik. In extreme gevallen van onderkoeling kan je uiteindelijk ineenstorten, in coma raken of in het ernstigste geval kan het de dood betekenen.

Samengevat: kou + wind + vochtigheid + onvoldoende voeding is een combinatie die een visdag letterlijk en figuurlijk "koud" maken. Ik hoop dat u van mijn tips een "warm" gevoel heeft gekregen. Probeer het eens uit en kijk of u er "warm" voor kunt lopen.

Evert Oostdam